Kaynak Dumanı Emiş Sistemi: Tasarım, Filtre Seçimi ve Bakım Rehberi

Öncelikle belirtmek gerekir ki kaynak dumanı emiş sistemi, çalışan sağlığı ve yasal uyum açısından her üretim tesisinin zorunlu altyapısıdır. Ayrıca kaynak dumanına maruz kalan işçilerde solunum yolu hastalıkları, akciğer hasarı ve uzun vadede kanser riski ortaya çıkabilir. Bu nedenle Köklü Mekanik olarak Tekirdağ Kapaklı OSB tesisimizde, TS ISO 12100 ve DIN EN 13779 standartlarına uygun kaynak dumanı emiş sistemi tasarlıyor ve kuruyoruz. Sonuç olarak bu yazıda; sistem bileşenlerini, tasarım kriterlerini, filtre seçimini ve bunların yanı sıra bakım prosedürlerini detaylı olarak ele alıyoruz.

Diğer taraftan detaylı bilgi için havalandırma sistemleri ve mekanik tesisat hizmet sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

1. Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Neden Zorunludur?

İlk olarak kaynak dumanı emiş sistemi‘nin neden kritik olduğunu anlamak gerekir. Aslında kaynak işlemi sırasında çeşitli zararlı maddeler açığa çıkar. Örneğin başlıca tehlikeler şunlardır:

Metal Oksitler: Demir, manganez ve krom oksitleri akciğerlere zarar verir.
Karbon Monoksit: Kanda oksijen taşıma kapasitesini düşürür.
Ozon: Özellikle MIG/TIG kaynakta yüksek konsantrasyonda oluşur.
Nitrojen Dioksit: Solunum yollarını tahriş eder.
UV Radyasyon: Göz ve cilt hasarına yol açar.

Bunun yanı sıra TS ISO 12100 standardı, kaynak işçisinin günlük 8 saatte maruz kalabileceği duman konsantrasyonunu maksimum 5 mg/m³ olarak belirler. Dolayısıyla bu limite uymayan tesisler yasal yaptırımlarla karşılaşır.

2. Kaynak Dumanı Emiş Sistemi Bileşenleri

Her şeyden önce kaynak dumanı emiş sistemi‘nin doğru çalışması, her bileşenin yerinde tasarlanmasına bağlıdır. Çünkü zayıf bir bileşen, tüm sistemin verimliliğini düşürür. Ayrıca 4 temel bileşen şunlardır:

Bileşen 1 — Lokal Aspirasyon Kapısı: Kaynak masasının hemen yanına yerleştirdiğimiz emme kapısı, dumanı kaynağında yakalar. Bunun yanı sıra emme noktasını kaynağa 30 cm’den yakın tutmak, verimi %90’ın üstüne çıkarır.

Bileşen 2 — Esnek Hava Kanalı: Emme kapısından ana kanala uzanan hava borusunu PVC veya metal spiral boru ile yapıyoruz. Dolayısıyla farklı kaynak pozisyonlarına göre konumlandırma esnekliği sağlıyoruz.

Bileşen 3 — Filtre Ünitesi: Duman parçacıklarını tutarak temiz havayı dışarı veren filtre ünitesini sistemin kalbine koyuyoruz. Filtre türü seçimi, duman karakteristiğine göre değişir.

Bileşen 4 — Fan (Motorlu Aspiratör): Hava akışını sağlayan motorlu fanı, statik basınç ve debi hesabına göre seçiyoruz. Böylece sistemin tüm noktalarında yeterli hava hızı sağlanır.

3. Tasarım Kriterleri ve Debi Hesabı

Diğer taraftan kaynak dumanı emiş sistemi tasarımının temeli, doğru debi hesabıdır. Çünkü yetersiz debi dumanı tam olarak emmez, fazla debi enerji israfı yaratır. Ayrıca hesaplama parametreleri şöyledir:

Hava Hızı Kriteri:

Kaynak yapılan noktada minimum 0.5 m/s hava hızı sağlıyoruz.
0.5 m/s altında duman yeterince emilmez.
2.0 m/s üzerinde işçi rahatsız olur ve kaynak kalitesi bozulur.
Dolayısıyla 0.5-1.5 m/s aralığını optimum kabul ediyoruz.

Debi Hesaplama:

Kurulum Tipi	Gerekli Debi
Tek kaynak istasyonu	300-500 m³/saat
Her ek istasyon	+300 m³/saat
Güvenlik payı	+%20 toplam debiye eklenir

Örnek Hesaplama:

4 kaynak istasyonu: 4 × 300 = 1200 m³/saat
Güvenlik payı: 1200 × 1.20 = 1440 m³/saat
Sonuç olarak 1500 m³/saat kapasiteli fan seçiyoruz.

Bunun yanı sıra her istasyon için bağımsız damper kurarak, çalışmayan istasyonlarda akışı kapatıyoruz. Böylece enerji tasarrufu sağlıyoruz.

4. Filtre Seçimi ve Verimlilik

Aslında kaynak dumanı emiş sistemi‘nde doğru filtre seçimi, hem sağlık hem de bakım maliyeti açısından kritiktir. Çünkü yanlış filtre seçimi, sistemi verimsiz kılar. Dolayısıyla filtre seçim rehberimiz şöyledir:

Bag Filtre (Torba Filtre) — Birincil Tercihimiz:

Metal parçacıklar ve iri duman partiküllerini %98+ verimle tutar.
Basınçlı hava ile kendini temizleyen (jet-pulse) versiyonu tercih ediyoruz.
Bakım aralığı 6-12 ay olup maliyet olarak ekonomiktir.

HEPA Filtre — Spesifik Kullanım:

Ultra ince partiküller için uygundur ancak kaynak dumanında hızla tıkanır.
Standart kaynak uygulamalarında önermiyor, ikincil filtre olarak kullanıyoruz.

Aktif Karbon Filtre — Kimyasal Duman:

Paslanmaz çelik veya boyalı yüzey kaynağında oluşan VOC’ları tutar.
Özellikle kromat içerikli duman için zorunludur.

Bunun yanı sıra filtre değişimini zamanında yapmazsak, fan motoruna geri basınç artar ve enerji tüketimi %30-40 yükselir.

5. İSG Standartları ve Yasal Gereklilikler

Öncelikle kaynak dumanı emiş sistemi, İSG mevzuatı kapsamında zorunlu bir ekipmandır. Çünkü işveren, çalışanı zararlı kimyasallardan korumakla yükümlüdür. Ayrıca uyguladığımız standartlar:

TS ISO 12100: Günlük 8 saatte 5 mg/m³ sınırını uyguluyoruz.
DIN EN 13779: Endüstriyel alanlarda filtreleme ve hava kalitesi gereksinimlerini karşılıyoruz.
ÇSGB Yönetmeliği: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın kimyasal madde yönetmeliğine tam uyum sağlıyoruz.
OSHA 1910.252: Amerikan kaynak güvenliği standardını isteğe bağlı olarak uyguluyoruz.

Bunun yanı sıra sistem kurulumu sonrasında ÇSGB uyum sertifikası hazırlıyoruz. Dolayısıyla müşterilerimiz denetim riskinden kurtulur.

6. Kanal Tasarımı ve Statik Basınç Optimizasyonu

Diğer taraftan kaynak dumanı emiş sistemi‘nde kanal tasarımı, sistemin verimliliğini doğrudan belirler. Çünkü yanlış kanal çapı ve rotalama, statik basıncı artırır. Ayrıca tasarım parametrelerimiz:

Kanal Hava Hızı: 8-12 m/s aralığında tutuyoruz (kaynak dumanı için optimal).
Esnek Boru Uzunluğu: 2 m’yi geçmiyoruz; uzun esnek boru direnç yaratır.
Dirsek Sayısı: Her 90° dirsek, 5-10 Pa ek basınç oluşturur; minimumda tutuyoruz.
Kanal Malzemesi: Galvaniz çelik standart uygulamalarda, paslanmaz özel kimyasal ortamlarda kullanıyoruz.

Bunun yanı sıra balans damperleri ile her istasyona eşit basınç dağılımı sağlıyoruz. Sonuç olarak hiçbir istasyon duman sorunu yaşamaz.

7. İleri Mühendislik ve Kalite Güvencesi

Köklü Mekanik olarak Tekirdağ Kapaklı OSB bölgesindeki tesisimizde, kaynak dumanı emiş sistemi projelerinde geniş tecrübeye sahibiz. Çünkü “kalite tesadüf değildir” ilkesiyle hareket ediyoruz. Bu sebeple her projeyi CFD (Computational Fluid Dynamics) analiziyle simüle ediyor ve hava akış dengesini önceden doğruluyoruz.

Bunun yanı sıra elektrogalvaniz ve çinko kaplama hatlarımızdaki asit buharı aspirasyonuyla entegre tasarım yapıyoruz. Ayrıca metal yüzey işleme atölyelerinde kaynak dumanı ve kimyasal buharlara karşı kombine sistem kuruyoruz.

Ayrıca DIN EN 13779 havalandırma standardı hakkında detaylı bilgi için ASHRAE resmi sitesini inceleyebilirsiniz.

8. Periyodik Bakım Planı

Aslında kaynak dumanı emiş sistemi‘nin performansı, düzenli bakımla korunur. Çünkü kirli filtre ve yağsız motor, sistemin verimliliğini hızla düşürür. Dolayısıyla bakım takvimimiz şöyledir:

Haftalık Bakım:

Filtre görsel kontrolü yapıyoruz.
Fan dönüş sesini ve titreşimi kontrol ediyoruz.
Kanal bağlantılarında sızıntı olup olmadığını test ediyoruz.

Aylık Bakım:

Filtreyi basınçlı hava ile temizliyoruz.
Fan motorunu yağlıyoruz.
Emme kapısı pozisyonlarını kontrol ediyoruz.

Yıllık Bakım:

Filtre değişimi yapıyoruz.
Tam sistem performans testi gerçekleştiriyoruz.
Kanal temizliği ve sızdırmazlık testi uyguluyoruz.
ÇSGB uyum belgelerini güncelliyoruz.

Bunun yanı sıra korozyon koruması çözümlerimizle kanal ve fan ekipman ömrünü uzatıyoruz.

İlgili Hizmetlerimiz ve Kaynaklar

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynak dumanı emiş sistemi neden zorunludur?

Kaynak dumanı emiş sistemi, İSG mevzuatı gereği zorunludur. Ayrıca TS ISO 12100 standardı, günlük 8 saatte 5 mg/m³ duman sınırı koyar. Dolayısıyla bu sınırı aşan tesisler yasal yaptırımlarla karşılaşır.

Tek istasyon için kaç m³/saat debi gerekir?

Öncelikle tek kaynak istasyonu için 300-500 m³/saat debi yeterlidir. Bunun yanı sıra her ek istasyon için 300 m³/saat daha ekliyoruz. Güvenlik payı olarak toplam debiye %20 ilave ediyoruz.

HEPA filtre mi bag filtre mi kullanmalıyım?

Diğer taraftan kaynak dumanı için bag filtre (torba filtre) daha uygun bir seçenektir. Çünkü HEPA filtre metal parçacıklarla hızla tıkanır. Bunun yanı sıra jet-pulse bag filtre, kendini temizleyerek bakım aralığını 6-12 aya çıkarır.

Sistem kurulumu ne kadar sürer?

Aslında tek kaynak istasyonu için 1-2 gün, çoklu istasyon sistemi için 3-7 gün yeterlidir. Dolayısıyla kurulum süresini mümkün olan en kısa sürede tamamlıyoruz.

Trakya bölgesindeki fabrikalar için avantajınız nedir?

Kapaklı ve Çerkezköy OSB’ye olan 15 dakikalık mesafemiz, keşif, tasarım ve kurulum koordinasyonunu hızlandırır. Ayrıca acil bakım ve filtre değişimi taleplerini aynı gün karşılarız.

ÇSGB uyum sertifikası alabilir miyim?

Evet, kurulum sonrasında ÇSGB uyum sertifikası hazırlıyoruz. Bunun yanı sıra periyodik bakım ve test raporlarını da sağlıyoruz.

Endüstri Standartları ve Sertifikalar

Tüm hizmetlerimizi uluslararası standartlara uygun olarak gerçekleştiriyoruz. Bu sayede müşterilerimize en yüksek kalitede çözüm sunuyoruz.

ISO 9001:2015 – Kalite Yönetim Sistemi

ISO 9001:2015 sertifikası, sistem tasarımı ve kurulum kalitesini taahhüt etmemiz anlamına gelir. Tüm proseslerimizi belgeliyoruz ve düzenli olarak denetliyoruz.

ISO 14001:2015 – Çevre Yönetim Sistemi

ISO 14001:2015 sertifikası, duman emisyonu kontrolünü ve enerji verimliliğini taahhüt etmemiz anlamına gelir. Çevresel sorumluluk önceliğimizdir.

TS ISO 12100 ve DIN EN 13779 Standartları

Spesifik kaynak dumanı emiş sistemi hizmetlerimiz; TS ISO 12100, DIN EN 13779, ASHRAE 62.1 ve ÇSGB kimyasal madde yönetmeliğine tam uyum sağlar.

Kaynak Dumanı Emiş Sistemi: Tasarım & Bakım